ORDO MISSAE CUM POPULO
RITUS INITIALES
1. Populo congregato, sacerdos cum ministris ad altare accedit, dum cantus ad introitum peragitur.
Cum ad altare pervenerit, facta cum ministris profunda inclinatione, osculo altare veneratur et, pro opportunitate, crucem et altare incensat. Postea cum ministris sedem petit.
Cantu ad introitum absoluto, sacerdos et fideles, stantes, signant se signo crucis, dum sacerdos, ad populum conversus, dicit:
In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti.
Populus respondet:
Amen.
2. Deinde sacerdos, manus extendens, populum salutat, dicens:
Gratia Domini nostri Iesu Christi, et caritas Dei, et communicatio Sancti Spiritus sit cum omnibus vobis.
vel:
Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Iesu Christo.
vel:
Dominus vobiscum.
Populus respondet:
Et cum spiritu tuo.
________________
Episcopus, loco Dominus vobiscum, in hac prima salutatione dicit:
Pax vobis.
________________
3. Sacerdos, vel diaconus vel alius minister, potest brevissimis verbis introducere fideles in Missam diei.
Actus paenitentialis
(Die dominica, praesertim tempore paschali, loco consueti actus paenitentialis, quandoque fieri potest benedictio et aspersio aque in memoriam baptismi, ut in Appendice)
4. Deinde sequitur actus paenitentialis. Sacerdos fideles invitat ad paenitentiam:
Fratres, agnoscamus peccata nostra,
ut apti simus ad sacra mysteria
celebranda.
Fit brevis pausa silentii. Postea omnes simul formulam confessionis generalis perficiunt:
Confiteor Deo omnipotenti et vobis, fratres,
quia peccavi nimis
cogitatione, verbo, opere et omissione:
et, percutientes sibi pectus, dicunt:
mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa.
Deinde prosequuntur:
Ideo precor beatam Mariam semper Virginem,
omnes Angelos et Sanctos,
et vos, fratres, orare pro me
ad Dominum Deum nostrum.
Sequitur absolutio sacerdotis:
Misereatur nostri omnipotens Deus
et, dimissis peccatis
nostris,
perducat nos ad vitam aeternam.
Populus respondet:
Amen.
________________
Vel:
5. Sacerdos fideles invitat ad actum paenitentialem:
Fratres, agnoscamus peccata nostra,
ut apti simus ad sacra mysteria
celebranda.
Fit brevis pausa silentii.
Postea sacerdos dicit:
Miserere nostri, Domine.
Populus respondet:
Quia peccavimus tibi.
Sacerdos:
Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam.
Populus:
Et salutare tuum da nobis.
Sequitur absolutio sacerdotis:
Misereatur nostri omnipotens Deus
et, dimissis peccatis
nostris,
perducat nos ad vitam aeternam.
Populus respondet:
Amen.
________________
Vel:
6. Sacerdos fideles invitat ad actum paenitentialem:
Fratres, agnoscamus peccata nostra,
ut apti simus ad sacra mysteria
celebranda.
Fit brevis pausa silentii.
Postea sacerdos, vel diaconus vel alius minister, sequentes, vel alias, invocationes cum Kyrie, eleison profert:
Qui missus es sanare contritos corde: Kyrie, eleison.
Populus respondet:
Kyrie, eleison.
Sacerdos:
Qui peccatores vocare venisti: Christe, eleison.
Populus:
Christe, eleison.
Sacerdos:
Qui ad dexteram Patris sedes, ad interpellandum pro nobis: Kyrie, eleison.
Populus:
Kyrie, eleison.
Sequitur absolutio sacerdotis:
Misereatur nostri omnipotens Deus
et, dimissis peccatis
nostris,
perducat nos ad vitam aeternam.
Populus respondet:
Amen.
________________
7. Sequuntur invocationes Kyrie, eleison, nisi iam praecesserint in aliqua formula actus paenitentialis.
V/. Kyrie, eleison. R/. Kyrie, eleison.
V/. Christe, eleison. R/. Christe, eleison.
V/. Kyrie, eleison. R/. Kyrie, eleison.
8. Deinde, quando praescribitur, cantatur vel dicitur hymnus:
Gloria in excelsis Deo
et in terra pax hominibus bonae voluntatis.
Laudamus te,
benedicimus te, adoramus te,
glorificamus te,
gratias agimus tibi propter magnam gloriam tuam,
Domine Deus, Rex caelestis,
Deus Pater omnipotens,
Domine Fili Unigenite, Iesu Christe,
Domine Deus, Agnus Dei, Filius Patris,
qui tollis peccata mundi, miserere nobis;
qui tollis peccata mundi, suscipe deprecationem nostram.
Qui sedes ad dexteram Patris, miserere nobis.
Quoniam tu solus Sanctus, tu solus Dominus,
tu solus Altissimus,
Iesu Christe, cum Sancto Spiritu: in gloria Dei Patris.
Amen.
9. Quo hymno expleto, sacerdos, manibus iunctis, dicit:
Oremus.
Et omnes una cum sacerdote per aliquod temporis spatium in silentio orant.
Tunc sacerdos, manibus extensis, dicit orationem collectam, qua expleta, populus acclamat:
Amen.
LITURGIA VERBI
10. Deinde lector ad ambonem pergit, et legit primam lectionem, quam omnes sedentes auscultant.
Ad finem lectionis significandam, lector acclamat:
Verbum Domini.
Omnes respondent:
Deo gratias.
11. Psalmista, seu cantor, psalmum cantat vel dicit, populo responsum proferente.
12. Postea, si habenda sit secunda lectio, lector eam ex ambone legit, ut supra.
Ad finem lectionis significandam, lector acclamat:
Verbum Domini.
Omnes respondent:
Deo gratias.
13. Sequitur Alleluia, vel alter cantus a rubricis statutus, prouti tempus liturgicum postulat.
14. Interim sacerdos incensum, si adhibetur, imponit. Postea diaconus, Evangelium prolaturus, ante sacerdotem profunde inclinatus, benedictionem petit, submissa voce dicens:
Iube, domne, benedicere.
Sacerdos submissa voce dicit:
Dominus sit in corde tuo et in labiis tuis:
ut digne et competenter annunties Evangelium suum:
in nomine Patris, et Filii, + et Spiritus Sancti.
Diaconus signat se signo crucis et respondet:
Amen.
Si vero non adest diaconus, sacerdos ante altare inclinatus secreto dicit:
Munda cor meum ac labia mea, omnipotens Deus,
ut sanctum Evangelium tuum digne valeam nuntiare.
15. Postea diaconus, vel sacerdos, ad ambonem pergit, ministris pro opportunitate cum incenso et cereis eum comitantibus, et dicit:
Dominus vobiscum.
Populus respondet:
Et cum spiritu tuo.
Diaconus, vel sacerdos:
Lectio sancti Evangelii secundum N.,
et interim signat librum et seipsum in fronte, ore et pectore.
Populus acclamat:
Gloria tibi, Domine.
Deinde diaconus, vel sacerdos, librum, si incensum adhibetur, thurificat, et Evangelium proclamat.
16. Expleto Evangelio, diaconus, vel sacerdos acclamat:
Verbum Domini.
Omnes respondent:
Laus tibi, Christe.
Deinde librum osculatur dicens secreto:
Per evangelica dicta deleantur nostra delicta.
17. Deinde fit homilia, quae a sacerdote vel diacono habenda est omnibus diebus dominicis et festis de praecepto; aliis diebus commendatur.
15. Homilia expleta, cantatur vel dicitur, quando praescribitur, symbolum seu professio fidei:
Credo in unum Deum,
Patrem omnipotentem,
factorem caeli et terrae,
visibilium omnium et invisibilium.
Et in unum Dominum Iesum Christum,
Filium Dei Unigenitum,
et ex Patre natum ante omnia saecula.
Deum de Deo, lumen de lumine, Deum verum de Deo vero,
genitum, non factum, consubstantialem Patri:
per quem omnia facta sunt.
Qui propter nos homines et propter nostram salutem
descendit de caelis.
Ad verba quae sequuntur, usque ad factus est, omnes se inclinant.
Et incarnatus est de Spiritu Sancto
ex Maria Virgine, et homo factus est.
Crucifixus etiam pro nobis sub Pontio Pilato;
passus et sepultus est,
et resurrexit tertia die secundum Scripturas,
et ascendit in caelum, sedet ad dexteram Patris.
Et iterum venturus est cum gloria,
iudicare vivos et mortuos,
cuius regni non erit finis.
Et in Spiritum Sanctum, Dominum et vivificantem:
qui ex Patre Filioque procedit.
Qui cum Patre et Filio simul adoratur et conglorificatur:
qui locutus est per prophetas.
Et unam, sanctam, catholicam et apostolicam Ecclesiam.
Confiteor unum baptisma in remissionem peccatorum.
Et exspecto resurrectionem mortuorum,
et vitam venturi saeculi. Amen.
19. Loco symboli nicaeno-constantinopoli, praesertim tempore Quadragesimae et tempore paschali, adhiberi potest symbolum baptismale Ecclesiae Romanae sic dictum Apostolicum:
Credo in unum Deum,
Patrem omnipotentem, Creatorem caeli et terrae,
Et in Iesum Christum, Filium eius unicum,
Dominum nostrum,
Ad verba quae sequuntur, usque ad Maria Virgine, omnes se inclinant.
qui conceptus est de Spiritu Sancto,
natus ex Maria Virgine,
passus sub Pontio Pilato,
crucifixus, mortuus et sepultus,
desdendit ad inferos,
tertia die resurrexit a mortuis,
ascendit ad caelos,
sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis,
inde venturus est iudicare vivos et mortuos.
Credo in Spiritum Sanctum,
sanctam Ecclesiam catholicam,
sanctorum communionem,
remissionem peccatorum,
carnis resurrectionem,
vitam aeternam. Amen.
20. Deinde fit oratio universalis, seu oratio fidelium.
LITURGIA EUCHARISTICA
21. His absolutis, incipit cantus ad offertorium. Interim ministri corporale, purificatorium, calicem, pallam et missale super altare collocant.
22. Expedit ut fideles participationem suam oblatione manifestent, afferendo sive panem et vinum ad Eucharistiae celebrationem, sive alia dona, quibus necessitatibus Ecclesiae et pauperum subveniatur.
23. Sacerdos, stans ad altare, accipit patenam cum pane, eamque ambabus manibus aliquantulum elevatam super altare tenet, submissa voce dicens:
Benedictus es, Domine, Deus universi,
quia de tua largitate accepimus panem,
quem tibi offerimus,
fructum terrae et operis manuum hominum,
ex quo nobis fiet panis vitae.
Deinde deponit patenam cum pane super corporale.
Si vero cantus ad offertorium non peragitur, sacerdoti licet haec verba elata voce proferre; in fine populus acclamare potest:
Benedictus Deus in saecula.
24. Diaconus, vel sacerdos, infundit vinum et parum aquae in calicem, dicens secreto:
Per huius aquae et vini mysterium
eius efficiamur divinitatis consortes,
qui humanitatis nostrae fieri dignatus est particeps.
25. Postea sacerdos accipit calicem, eumque ambabus manibus aliquantulum elevatum super altare tenet, submissa voce dicens:
Benedictus es, Domine, Deus universi,
quia de tua largitate accepimus vinum,
quod tibi offerimus,
fructum vitis et operis manuum hominum,
ex quo nobis fiet potus spiritalis.
Deinde calicem super corporale deponit.
Si vero cantus ad offertorium non peragitur, sacerdoti licet haec verba elata voce proferre; in fine populus acclamare potest:
Benedictus Deus in saecula.
26. Postea sacerdos, inclinatus, dicit secreto:
In spiritu humilitatis et in animo contrito
suscipiamur a te, Domine;
et sic fiat sacrificium nostrum in conspectu tuo hodie,
ut placeat tibi, Domine Deus.
27. Et, pro opportunitate, incensat oblata, crucem et altare. Postea vero diaconus vel alius minister incensat sacerdotem et populum.
28. Deinde sacerdos, stans ad latus altaris, lavat manus, dicens secreto:
Lava me, Domine, ab iniquitate mea,
et a peccato meo munda me.
29. Stans postea in medio altaris, versus ad populum, extendens et iungens manus, dicit:
Orate, fratres:
ut meum ac vestrum sacrificium
acceptabile fiat apud
Deum Patrem omnipotentem.
Populus surgit et respondet:
Suscipiat Dominus sacrificium de manibus tuis
ad laudem et gloriam nominis sui,
ad utilitatem quoque nostram
totiusque Ecclesiae suae sanctae.
30. Deinde sacerdos, manibus extensis, dicit orationem super oblata; qua conclusa, populus acclamat:
Amen.
PREX EUCHARISTICA
31. Tunc sacerdos incipit Precem eucharisticam.
Manus extendens, dicit:
V/. Dominus vobiscum.
Populus respondet:
R/. Et cum spiritu tuo.
Sacerdos, manus elevans, prosequitur:
V/. Sursum corda.
Populus:
R/. Habemus ad Dominum.
Sacerdos, manibus extensis, subdit:
V/. Gratias agamus Domino Deo nostro.
Populus:
R/. Dignum et iustum est.
Sacerdos prosequitur praefationem, manibus extensis.
In fine autem praefationis iungit manus et, una cum populo, ipsam praefationem concludit, cantans vel clara voce dicens:
Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus Sabaoth.
Pleni sunt caeli et terra gloria tua.
Hosanna in excelsis.
Benedictus qui venit in nomine Domini.
Hosanna in excelsis.
32. In omnibus Missis licet sacerdoti celebranti partes praesertim praecipuas Precis eucharisticae cantare, ut infra, pp. 623ss., notis ditantur.
In Prece eucharistica prima, seu Canone romano, ea quae inter parentheses includuntur omitti possunt.
PREX EUCHARISTICA I, SEU CANON ROMANUS
83. V/. Dominus vobiscum.
R/. Et cum spiritu tuo.
V/. Sursum corda.
R/. Habemus ad Dominum.
V/. Gratias agamus Domino Deo nostro.
R/. Dignum et iustum est.
Sequitur Praefatio iuxta rubricas proferenda, quae concluditur:
Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus Sabaoth.
Pleni sunt caeli et terra gloria tua.
Hosanna in excelsis.
Benedictus qui venit in nomine Domini.
Hosanna in excelsis.
84. Sacerdos, manibus extensis, dicit:
TE IGITUR, clementissime Pater,
per Iesum Christum, Filium tuum,
Dominum nostrum,
supplices rogamus ac petimus,
iungit manus et dicit:
uti accepta habeas
signat semel super panem et calicem simul, dicens:
et benedicas haec + dona, haec munera,
haec sancta sacrificia illibata,
extensis manibus prosequitur:
in primis, quae tibi offerimus
pro Ecclesia tua
sancta catholica:
quam pacificare, custodire, adunare
et regere digneris toto
orbe terrarum:
una cum famulo tuo Papa nostro N.
et Antistite nostro
N.
et
omnibus orthodoxis, atque catholicae
et apostolicae fidei cultoribus.
85. Commemoratio pro vivis.
Memento, Domine,
famulorum famularumque tuarum N. et
N.
Iungit manus et orat aliquantulum pro quibus orare intendit.
Deinde, manibus extensis, prosequitur:
et
omnium circumstantium,
quorum tibi fides cognita est et nota devotio,
pro quibus
tibi offerimus:
vel qui tibi offerunt hoc sacrificium laudis,
pro se suisque
omnibus:
pro redemptione animarum suarum,
pro spe salutis et incolumitatis suae:
tibique reddunt vota sua
aeterno Deo, vivo et vero.
86. Infra Actionem:
Communicantes,
et memoriam venerantes,
in primis gloriosae semper Virginis
Mariae,
Genitricis Dei et Domini nostri Iesu Christi:
+ sed et Beati Ioseph,
eiusdem Virginis Sponsi,
et beatorum Apostolorum ac Martyrum tuorum,
Petri et
Pauli, Andreae,
(Iacobi, Ioannis,
Thomae, Iacobi, Philippi,
Bartholomaei,
Matthaei,
Simonis et Thaddaei:
Lini, Cleti, Clementis, Xysti,
Cornelii, Cypriani,
Laurentii, Chrysogoni,
Ioannis et Pauli,
Cosmae et Damiani:)
et omnium Sanctorum
tuorum;
quorum meritis precibusque concedas,
ut in omnibus protectionis tuae
muniamur auxilio.
(Per Christum Dominum nostrum. Amen.)
COMMUNICANTES PROPRIA
In Nativitate Domini et per octavam:
Communicantes,
et (noctem sacratissimam) diem sacratissimum celebrantes,
(qua) quo beatae Mariae intemerata virginitas
huic mundo edidit Salvatorem:
sed et
memoriam venerantes,
in primis eiusdem gloriosae semper Virginis Mariae,
Genitricis eiusdem Dei et Domini nostri Iesu Christi:
+
In Epiphania Domini:
Communicantes,
et diem sacratissimum celebrantes,
quo Unigenitus tuus, in tua
tecum gloria coaeternus,
in veritate carnis nostrae visibiliter corporalis
apparuit:
sed et memoriam venerantes,
in primis gloriosae semper Virginis Mariae,
Genitricis eiusdem Dei et Domini nostri Iesu Christi:
+
A Missa Vigiliae paschalis usquae ad Dominicam II Paschae:
Communicantes,
et (noctem sacratissimam) diem sacratissimum celebrantes
Resurrectionis Domini nostri Iesu Christi secundum carnem:
sed et memoriam
venerantes,
in primis gloriosae semper Virginis Mariae,
Genitricis eiusdem Dei
et Domini nostri Iesu Christi: +
In Ascensione Domini:
Communicantes,
et diem sacratissimum celebrantes,
quo Dominus noster,
unigenitus
Filius tuus,
unitam sibi fragilitatis nostrae substantiam
in gloriae tuae
dextera collocavit:
sed et memoriam venerantes,
in primis gloriosae semper
Virginis Mariae,
Genitricis eiusdem Dei et Domini nostri Iesu Christi:
+
In dominica Pentecostes:
Communicantes,
et diem sacratissimum Pentecostes celebrantes,
quo Spiritus
Sanctus
Apostolis innumeris linguis apparuit:
sed et memoriam venerantes,
in
primis gloriosae semper Virginis Mariae,
Genitricis Dei et Domini nostri Iesu
Christi: +
87. Manibus extensis, prosequitur:
Hanc igitur oblationem servitutis nostrae,
sed et cunctae familiae tuae,
quaesumus, Domine, ut placatus accipias:
diesque nostros in tua pace disponas,
atque ab aeterna damnatione nos eripi,
et in electorum tuorum iubeas grege
numerari.
Iungit manus.
(Per Christum Dominum nostrum. Amen.)
A Missa Vigiliae paschalis usquae ad Dominicam II Paschae:
Hanc igitur oblationem servitutis nostrae,
sed et cunctae familiae tuae,
quam
tibi offerimus
pro his quoque, quos regenerare dignatus es ex aqua et Spiritu
Sancto,
tribuens eis remissionem omnium peccatorum,
quaesumus, Domine, ut
placatus accipias:
diesque nostros in tua pace disponas,
atque ab aeterna
damnatione nos eripi,
et in electorum tuorum iubeas grege numerari.
Iungit manus.
(Per Christum Dominum nostrum. Amen.)
88. Tenens manus expansas super oblata, dicit:
Quam oblationem tu, Deus, in omnibus, quaesumus,
benedictam, adscriptam, ratam,
rationabilem, acceptabilemque facere digneris:
ut nobis Corpus et Sanguis fiat dilectissimi Filii tui,
Domini nostri Iesu Christi.
Iungit manus.
89. In formulis quae sequntur, verba Domini proferantur distincte et aperte, prouti natura eorundem verborum requirit.
Qui pridie quam pateretur,
accipit panem,
eumque parum elevatum super altare tenens,
prosequitur:
accepit panem in sanctas ac venerabiles manus suas,
elevat oculos,
et elevatis oculis in caelum
ad
te Deum, Patrem omnipotentem,
tibi gratias agens, benedixit,
fregit,
deditque discipulis suis, dicens:
parum se inclinat
ACCIPITE ET MANDUCATE EX HOC OMNES:
HOC EST ENIM CORPUS MEUM,
QUOD PRO VOBIS TRADETUR.
Hostiam consecratam ostendit populo, reponit super patenam, et genuflexus adorat.
90. Postea prosequitur:
Simili modo postquam coenatum est,
accipit calicem,
eumque parum elevatum super altare tenens, prosequitur:
accipiens et
hunc praeclarum calicem
in sanctas ac venerabiles manus suas:
tibi gratias agens, benedixit,
deditque discipulis suis, dicens:
parum se inclinat
ACCIPITE
ET BIBITE EX EO OMNES:
HIC EST ENIM CALIX SANGUINIS MEI
NOVI ET AETERNI TESTAMENTI,
QUI PRO VOBIS ET PRO MULTIS EFFUNDETUR
IN REMISSIONEM PECCATORUM.
HOC FACITE IN MEAM COMMEMORATIONEM.
Calicem ostendit populo, deponit super corporale, et genuflexus adorat.
91. Deinde dicit:
Mysterium fidei.
Et populus prosequitur, acclamans:
Mortem tuam annuntiamus, Domine,
et tuam resurrectionem confitemur, donec venias.
Vel:
Quotiescumque manducamus panem hunc
et calicem bibimus,
mortem tuam annuntiamus, Domine, donec venias.
Vel:
Salvator mundi, salva nos,
qui per crucem et resurrectionem tuam liberasti nos.
92. Deinde sacerdos, extensis manibus, dicit:
Unde et memores, Domine,
nos servi tui,
sed et plebs tua sancta,
eiusdem Christi
Filii tui, Domini nostri,
tam beatae passionis,
necnon et ab inferis
resurrectionis,
sed et in caelos gloriosae ascensionis:
offerimus praeclarae
maiestati tuae
de tuis donis ac datis,
hostiam puram,
hostiam sanctam,
hostiam
immaculatam,
Panem sanctum vitae aeternae,
et Calicem salutis perpetuae.
93.
Supra quae propitio ac sereno vultu
respicere digneris:
et accepta habere,
sicuti accepta habere dignatus es
munera pueri tui iusti Abel,
et sacrificium
Patriarchae nostri Abrahae:
et quod tibi obtulit summus sacerdos tuus
Melchisedech,
sanctum sacrificium, immaculatam hostiam.
94. Inclinatus, iunctis manibus, prosequitur:
Supplices te rogamus, omnipotens Deus:
iube haec perferri per manus sancti
Angeli tui
in sublime altare tuum,
in conspectu divinae maiestatis tuae:
ut,
quotquot ex hac altaris participatione
sacrosanctum Filii tui Corpus,
et Sanguinem sumpserimus,
omni benedictione caelesti
et gratia repleamur.
Iungit manus.
(Per Christum Dominum nostrum. Amen.)
95. Commemoratio pro defunctis
Manibus extensis, dicit:
Memento etiam, Domine,
famulorum famularumque tuarum N. et
N.,
qui nos
praecesserunt cum signo fidei,
et dormiunt in somno pacis.
Iungit manus et orat aliquantulum pro iis defunctis, pro quibus orare intendit.
Deinde, extensis manibus, prosequitur:
Ipsis, Domine, et omnibus in Christo quiescentibus
locum refrigerii, lucis et
pacis,
ut indulgeas, deprecamur.
Iungit manus.
(Per Christum Dominum nostrum. Amen.)
96. Manu dextera percutit sibi pectus, dicens:
Nobis quoque peccatoribus famulis tuis,
de multitudine miserationum tuarum sperantibus,
partem aliquam et
societatem donare digneris,
cum tuis sanctis Apostolis et Martyribus:
cum Ioanne,
Stephano,
Matthia, Barnaba,
(Ignatio, Alexandro,
Marcellino, Petro,
Felicitate,
Perpetua,
Agatha, Lucia,
Agnete, Caecilia, Anastasia)
et omnibus Sanctis tuis:
intra quorum nos consortium,
non aestimator meriti,
sed veniae, quaesumus,
largitor admitte.
Iungit manus.
Per Christum Dominum nostrum.
97. Et prosequitur:
Per quem haec omnia, Domine,
semper bona creas, sanctificas, vivificas, benedicis
et praestas
nobis.
98. Accipit patenam cum hostia et calicem, et utrumque elevans, dicit:
Per ipsum, et cum ipso, et in ipso
est tibi Deo Patri omnipotenti,
in unitate Spiritus Sancti,
omnis honor et gloria
per omnia saecula saeculorum.
Populus respondet:
Amen.
Deinde sequitur ritus communionis.
PREX EUCHARISTICA II
99. Quamvis praefatione propria instructa sit, Prex eucharistica haec adhiberi potest etiam cum aliis praefationibus, cum iis praesertim quae mysterium salutis compendiose repraesentant, v. gr. cum praefationibus communibus.
V/. Dominus vobiscum.
R/. Et cum spiritu tuo.
V/. Sursum corda.
R/. Habemus ad Dominum.
V/. Gratias agamus Domino Deo nostro.
R/. Dignum et iustum est.
Vere
dignum et iustum est, aequum et salutare,
nos tibi, sancte Pater,
semper et ubique gratias agere
per Filium dilectionis tuae Iesum Christum,
Verbum tuum per quod cuncta fecisti:
quem misisti nobis Salvatorem et Redemptorem,
incarnatum de Spiritu Sancto et ex Virgine natum.
Qui voluntatem tuam adimplens
et populum tibi sanctum acquirens
extendit manus cum pateretur,
ut mortem so1veret et resurrectionem manifestaret.
Et ideo cum Angelis et omnibus Sanctis
gloriam tuam praedicamus, una voce dicentes:
Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus Sabaoth.
Pleni sunt caeli et terra gloria tua.
Hosanna in excelsis.
Benedictus qui venit in nomine Domini.
Hosanna in excelsis.
100. Sacerdos, manibus extensis, dicit:
Vere Sanctus es, Domine, fons omnis sanctitatis.
101. Iungit manus, easque expansas super oblata tenens, dicit:
Haec ergo dona, quaesumus,
Spiritus tui rore sanctifica,
iungit manus
et signat semel super panem et calicem simul, dicens:
ut nobis Corpus + et Sanguis fiant
Domini nostri Iesu Christi.
Iungit manus.
102. In formulis quae sequuntur, verba Domini proferantur distincte et aperte, prouti natura eorundem verborum requirit.
Qui cum Passioni voluntarie traderetur,
accipit panem,
eumque parum elevatum super altare tenens, prosequitur:
accepit panem et gratias agens fregit,
deditque disci pulis suis, dicens:
parum se inclinat
ACCIPITE ET MANDUCATE EX HOC OMNES:
HOC EST ENIM CORPUS MEUM,
QUOD PRO VOBIS TRADETUR.
Hostiam consecratam ostendit populo, reponit super patenam, et genuflexus adorat.
103. Postea prosequitur:
Simili modo, postquam cenatum est,
accipit calicem,
eumque parum elevatum super altare tenens, prosequitur:
accipiens et calicem,
iterum tibi gratias agens dedit discipulis suis, dicens:
parum se inclinat
ACCIPITE ET BIBITE EX EO OMNES:
HIC EST ENIM CALIX SANGUINIS MEI
NOVI ET AETERNI TESTAMENTI,
QUI PRO VOBIS ET PRO MULTIS EFFUNDETUR
IN REMISSIONEM PECCATORUM.
HOC FACITE IN MEAM COMMEMORATIONEM.
Calicem ostendit populo, deponit super corporale, et genuflexus adorat.
104. Deinde dicit.
Mysterium fidei.
Et populus prosequitur, acclamans:
Mortem tuam annuntiamus, Domine,
et tuam resurrectionem confitemur, donec venias.
Vel:
Quotiescumque manducamus panem hunc
et calicem bibimus,
mortem tuam annuntiamus, Domine, donec venias.
Vel:
Salvator mundi, salva nos,
qui per crucem et resurrectionem tuam liberasti nos.
105. Deinde sacerdos, extensis manibus, dicit:
Memores igitur mortis et resurrectionis eius,
tibi, Domine, panem vitae
et calicem salutis offerimus,
gratias agentes quia nos dignos habuisti
astare coram te et tibi ministrare.
Et supplices deprecamur
ut Corporis et Sanguinis Christi participes
a Spiritu Sancto congregemur in unum.
Recordare, Domine, Ecclesiae tuae toto orbe diffusae,
ut eam in caritate perficias
una cum Papa nostro N. et Episcopo nostro
N.
et universo clero.
________________
In Missis pro defunctis addi potest:
Memento famuli tui (famulae tuae)
N. ,
quem (quam) (hodie) ad te ex hoc mundo vocasti.
Concede, ut, qui (quae) complantatus
(complantata) fuit
similitudini mortis Filii tui,
simul fiat et resurrectionis ipsius.
________________
Memento etiam fratrum nostrorum,
qui in spe resurrectionis dormierunt,
omniumque in tua miseratione defunctorum,
et eos in lumen vultus tui admitte.
Omnium nostrum, quaesumus, miserere,
ut cum beata Dei Genetrice Virgine Maria,
beatis Apostolis et omnibus Sanctis,
qui tibi a saeculo placuerunt,
aeternae vitae mereamur esse consortes,
et te
laudemus et glorificemus
iungit manus
per Filium tuum Iesum Christum.
106. Accipit patenam cum hostia et calicem, et utrumque elevans, dicit:
Per ipsum, et cum ipso, et in ipso,
est tibi Deo Patri omnipotenti,
in unitate Spiritus Sancti,
omnis honor et gloria
per omnia saecula saeculorum.
Populus acclamat:
Amen.
Deinde sequitur ritus communionis.
PREX EUCHARISTICA III
107.
V/. Dominus vobiscum.
R/. Et cum spiritu tuo.
V/. Sursum corda.
R/. Habemus ad Dominum.
V/. Gratias agamus Domino Deo nostro.
R/. Dignum et iustum est.
Sequitur Praefatio iuxta rubricas proferenda, quae concluditur:
Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus Sabaoth. Pleni sunt caeli et terra gloria tua. Hosanna in excelsis. Benedictus qui venit in nomine Domini. Hosanna in excelsis.
108. Sacerdos, manibus extensis, dicit:
Vere Sanctus es, Domine,
et merito te laudat omnis a te condita creatura,
quia per Filium tuum, Dominum nostrum Iesum Christum,
Spiritus Sancti operante virtute,
vivificas et sanctificas universa,
et populum tibi congregare non desinis,
ut a solis ortu usque ad occasum
oblatio munda offeratur nomini tuo.
109. Iungit manus, easque expansas super oblata tenens, dicit:
Supplices ergo te, Domine, deprecamur,
ut haec munera, quae tibi sacranda detulimus,
eodem Spiritu sanctificare digneris,
iungit manus et signat semel super panem et calicem simul, dicens:
ut Corpus et + Sanguis fiant
Filii tui Domini nostri Iesu Christi,
iungit manus
cuius mandato haec mysteria celebramus.
110. In formulis quae sequuntur, verba Domini proferantur distincte et aperte, prouti natura eorundem verborum requirit:
Ipse enim in qua nocte tradebatur
accipit panem eumque parum elevatum super altare tenens, prosequitur:
accepit panem
et tibi gratias agens
benedixit, fregit,
deditque discipulis suis, dicens:
parum se inclinat
ACCIPITE ET MANDUCATE EX HOC OMNES:
HOC EST ENIM CORPUS MEUM,
QUOD PRO VOBIS TRADETUR.
Hostiam consecratam ostendit populo, reponit super patenam, et genuflexus adorat.
111. Postea prosequitur:
Simili modo, postquam cenatum est,
accipit calicem, eumque parum elevatum super altare tenens, prosequitur:
accipiens calicem,
et tibi gratias agens
benedixit, deditque discipulis suis, dicens:
parum se inclinat
ACCIPITE ET BIBITE EX EO OMNES:
HIC EST ENIM CALIX SANGUINIS MEI
NOVI ET AETERNI TESTAMENTI,
QUI PRO VOBIS ET PRO MULTIS EFFUNDETUR
IN REMISSIONEM PECCATORUM.
Calicem ostendit populo, deponit super corporale, et genuflexus adorat.
112. Deinde dicit:
Mysterium fidei.
Et populus prosequitur, acclamans:
Mortem tuam annuntiamus, Domine,
et tuam resurrectionem confitemur, donec venias.
Vel:
Quotiescumque manducamus panem hunc
et calicem bibimus,
mortem tuam annuntiamus, Domine, donec venias.
Vel:
Salvator mundi, salva nos,
qui per crucem et resurrectionem tuam liberasti nos.
113. Deinde sacerdos, extensis manibus, dicit:
Memores igitur, Domine,
eiusdem Filii tui salutiferae passionis
necnon mirabilis resurrectionis
et ascensionis in caelum,
sed et praestolantes alterum eius adventum,
offerimus tibi, gratias referentes,
hoc sacrificium vivum et sanctum.
Respice, quaesumus, in oblationem Ecclesiae tuae
et, agnoscens Hostiam, cuius voluisti immolatione placari,
concede, ut qui Corpore et Sanguine Filii tui reficimur,
Spiritu eius Sancto repleti,
unum corpus et unus spiritus inveniamur in Christo.
Ipse nos tibi perficiat munus aeternum,
ut cum electis tuis hereditatem consequi valeamus,
in primis cum beatissima Virgine, Dei Genetrice, Maria,
cum beatis Apostolis tuis et gloriosis Martyribus
(cum Sancto N.: Sancto diei vel patrono)
et omnibus Sanctis,
quorum intercessione perpetuo apud te confidimus adiuvari.
Haec Hostia nostrae reconciliationis proficiat,
quaesumus, Domine,
ad totius mundi pacem atque salutem.
Ecclesiam tuam, peregrinantem in terra,
in fide et caritate firmare digneris
cum famulo tuo Papa nostro N.
et Episcopo nostro N.,
cum episcopali ordine et universo clero
et omni populo acquisitionis tuae.
Votis huius familiae,
quam tibi astare voluisti,
adesto propitius.
Omnes filios tuos ubique dispersos
tibi, clemens Pater, miseratus coniunge.
+ Fratres nostros defunctos
et omnes qui, tibi placentes, ex hoc saeculo transierunt,
in regnum tuum benignus admitte,
ubi fore speramus,
ut simul gloria tua perenniter satiemur,
iungit manus
per Christum Dominum nostrum,
per quem mundo bona cuncta largiris.
114. Accipit patenam cum hostia et calicem, et utrumque elevans, dicit:
Per ipsum, et cum ipso, et in ipso,
est tibi Deo Patri omnipotenti,
in unitate Spiritus Sancti,
omnis honor et gloria
per omnia saecula saeculorum.
Populus acclamat:
Amen.
Deinde sequitur ritus Communionis.
115. Quando haec Prex eucharistica in Missis pro defunctis adhibetur, dici potest:
+ Memento famuli tui (famulae tuae) N., quem (quam) (hodie) ad te ex hoc mundo vocasti. Concede, ut, qui (quae) complantatus (complantata) fuit similitudini mortis Filii tui, simul fiat et resurrectionis ipsius, quando mortuos suscitabit in carne de terra et corpus humilitatis nostrae configurabit corpori claritatis suae. Sed et fratres nostros defunctos, et omnes qui, tibi placentes, ex hoc saeculo transierunt, in regnum tuum benignus admitte, ubi fore speramus, ut simul gloria tua perenniter satiemur, quando omnem lacrimam absterges ab oculis nostris, quia te, sicuti es, Deum nostrum videntes, tibi similes erimus cuncta per saecula, et te sine fine laudabimus, iungit manus per Christum Dominum nostrum, per quem mundo bona cuncta largiris.
PREX EUCHARISTICA IV
116. Praefatio huius Precis eucharisticae mutare non licet ratione structurae ipsius Precis, quae summarium historiae salutis praebet.
V/. Dominus vobiscum.
R/. Et cum spiritu tuo.
V/. Sursum corda.
R/. Habemus ad Dominum.
V/. Gratias agamus Domino Deo nostro.
R/. Dignum et iustum est.
Vere dignum est tibi gratias agere,
vere iustum est te glorificare, Pater sancte,
quia unus es Deus vivus et verus,
qui es ante saecula et permanes in aeternum,
inaccessibilem lucem inhabitans;
sed et qui unus bonus atque fons vitae cuncta fecisti,
ut creaturas tuas benedictionibus adimpleres
multasque laetificares tui luminis claritate.
Et ideo coram te innumerae astant turbae angelorum,
qui die ac nocte serviunt tibi
et, vultus tui gloriam contemplantes,
te incessanter glorificant.
Cum quibus et nos et, per nostram vocem,
omnis quae sub caelo est creatura
nomen tuum in exsultatione confitemur, canentes:
Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus Sabaoth. Pleni sunt caeli et terra gloria tua. Hosanna in excelsis. Benedictus qui venit in nomine Domini. Hosanna in excelsis.
117. Sacerdos, manibus extensis, dicit:
Confitemur tibi, Pater sancte,
quia magnus es
et omnia opera tua in sapientia et caritate fecisti.
Hominem ad tuam imaginem condidisti,
eique commisisti mundi curam universi,
ut, tibi soli Creatori serviens,
creaturis omnibus imperaret.
Et cum amicitiam tuam, non oboediens, amisisset,
non eum dereliquisti in mortis imperio.
Omnibus enim misericorditer subvenisti,
ut te quaerentes invenirent.
Sed et foedera pluries hominibus obtulisti
eosque per prophetas erudisti
in exspectatione salutis.
Et sic, Pater sancte, mundum dilexisti,
ut, completa plenitudine temporum,
Unigenitum tuum nobis mitteres Salvatorem.
Qui, incarnatus de Spiritu Sancto et natus ex Maria Virgine,
in nostra condicionis forma est conversatus
per omnia absque peccato;
salutem evangelizavit pauperibus,
redemptionem captivis,
maestis corde laetitiam.
Ut tuam vero dispensationem impleret,
in mortem tradidit semetipsum
ac, resurgens a mortuis,
mortem destruxit vitamque renovavit.
Et, ut non amplius nobismetipsis viveremus,
sed sibi qui pro nobis mortuus est atque surrexit,
a te, Pater, misit Spiritum Sanctum primitias credentibus,
qui, opus suum in mundo perficiens,
omnem sanctificationem compleret.
118. Iungit manus, easque expansas super oblata tenens, dicit:
Quaesumus igitur, Domine,
ut idem Spiritus Sanctus
haec munera sanctificare dignetur,
iungit manus et signat semel super panem et calicem simul, dicens:
ut Corpus et + Sanguis fiant Domini nostri Iesu Christi
iungit manus
ad hoc magnum mysterium celebrandum, quod ipse nobis reliquit in foedus aeternum.
119. In formulis quae sequuntur, verba Domini proferantur distincte et aperte, prouti natura eorundem verborum requirit.
Ipse enim, cum hora venisset
ut glorificaretur a te, Pater sancte,
ac dilexisset suos qui erant in mundo,
in finem dilexit eos:
et cenantibus illis
accipit panem, eumque parum elevatum super altare tenens, prosequitur:
accepit panem,
benedixit ac fregit,
deditque discipulis suis, dicens:
parum se inclinat
ACCIPITE ET MANDUCATE EX HOC OMNES:
HOC EST ENIM CORPUS MEUM,
QUOD PRO VOBIS TRADETUR.
Hostiam consecratam ostendit populo, reponit super patenam, et genuflexus adorat.
120. Postea prosequitur:
Simili modo
accipit calicem, eumque parum elevatum super altare tenens, prosequitur:
accipiens calicem,
ex genimine vitis repletum,
gratias egit,
deditque discipulis suis, dicens:
parum se inclinat
ACCIPITE ET BIBITE EX EO OMNES:
HIC EST ENIM CALIX SANGUINIS MEI
NOVI ET AETERNI TESTAMENTI,
QUI PRO VOBIS ET PRO MULTIS EFFUNDETUR
IN REMISSIONEM PECCATORUM.
Calicem ostendit populo, deponit super corporale, et genuflexus adorat.
121. Deinde dicit:
Mysterium fidei.
Et populus prosequitur, acclamans:
Mortem tuam annuntiamus, Domine,
et tuam resurrectionem confitemur, donec venias.
Vel:
Quotiescumque manducamus panem hunc
et calicem bibimus,
mortem tuam annuntiamus, Domine, donec venias.
Vel:
Salvator mundi, salva nos,
qui per crucem et resurrectionem tuam liberasti nos.
122. Deinde sacerdos, extensis manibus, dicit:
Unde et nos, Domine,
redemptionis nostrae memoriale nunc celebrantes,
mortem Christi eiusque descensum ad inferos recolimus,
eius resurrectionem
et ascensionem ad tuam dexteram profitemur,
et, exspectantes ipsius adventum in gloria,
offerimus tibi eius Corpus et Sanguinem,
sacrificium tibi acceptabile et toti mundo salutare.
Respice, Domine, in Hostiam,
quam Ecclesiae tuae ipse parasti,
et concede benignus omnibus
qui ex hoc uno pane participabunt et calice,
ut, in unum corpus a Sancto Spiritu congregati,
in Christo hostia viva perficiantur,
ad laudem gloriae tuae.
Nunc ergo, Domine, omnium recordare,
pro quibus tibi hanc oblationem offerimus:
in primis famuli tui, Papae nostri N.,
Episcopi nostri N.,
et Episcoporum ordinis universi,
sed et totius cleri,
et offerentium, et circumstantium,
et cuncti populi tui,
et omnium, qui te quaerunt corde sincero.
Memento etiam illorum,
qui obierunt in pace Christi tui,
et omnium defunctorum,
quorum fidem tu solus cognovisti.
Nobis omnibus, filiis tuis, clemens Pater, concede,
ut caelestem hereditatem consequi valeamus
cum beata Virgine, Dei Genetrice, Maria,
cum Apostolis et Sanctis tuis in regno tuo,
ubi cum universa creatura,
a corruptione peccati et mortis liberata,
te glorificemus per Christum Dominum nostrum,
iungit manus,
per quem mundo bona cuncta largiris.
123. Accipit patenam cum hostia et calicem, et utrumque elevans, dicit:
Per ipsum, et cum ipso, et in ipso,
est tibi Deo Patri omnipotenti,
in unitate Spiritus Sancti,
omnis honor et gloria
per omnia saecula saeculorum.
Populus acclamat:
Amen.
Deinde sequitur ritus Communionis
RITUS COMMUNIONIS
124. Calice et patena depositis, sacerdos, iunctis manibus, dicit:
Praeceptis salutaribus moniti,
et divina institutione formati,
audemus dicere:
Extendit manus et, una cum populo, pergit:
Pater noster, qui es in caelis:
sanctificetur nomen tuum;
adveniat regnum tuum;
fiat voluntas tua, sicut in caelo, et in terra.
Panem nostrum cotidianum da nobis hodie;
et dimitte nobis debita nostra,
sicutet nos dimittimus debitoribus nostris;
et ne nos inducas in tentationem;
sed libera nos a malo.
125. Manibus extensis, sacerdos solus prosequitur, dicens:
Libera nos, quaesumus, Domine, ab omnibus malis,
da propitius pacem in diebus nostris,
ut, ope misericordiae tuae adiuti,
et a peccato simus semper liberi
et ab omni perturbatione securi:
exspectantes beatam spem
et adventum Salvatoris nostri Iesu Christi.
Iungit manus.
Populus orationem concludit, acclamans:
Quia tuum est regnum,
et potestas, et gloria
in saecula.
126. Deinde sacerdos, manibus extensis, clara voce dicit:
Domine Iesu Christe, qui dixisti Apostolis tuis:
Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis:
ne respicias peccata nostra,
sed fidem Ecclesiae tuae;
eamque secundum voluntatem tuam
pacificare et coadunare digneris.
Iungit manus.
Qui vivis et regnas in saecula saeculorum.
Populus respondet:
Amen.
127. Sacerdos, ad populum conversus, extendens et iungens manus, subdit:
Pax Domini sit semper vobiscum.
Populus respondet:
Et cum spiritu tuo.
128. Deinde, pro opportunitate, diaconus, vel sacerdos, subiungit:
Offerte vobis pacem.
Et omnes, iuxta locorum consuetudines, pacem, communionem et caritatem sibi invicem significant; sacerdos pacem dat diacono vel ministro.
129. Deinde accipit hostiam eamque super patenam frangit, et particulam immittit in calicem, dicens secreto:
Haec commixtio Coporis et Sanguinis
Domini nostri Iesu Christi
fiat accipientibus nobis in vitam aeternam.
130. Interim cantatur vel dicitur:
Agnus Dei, qui tollis peccata mundi: miserere nobis.
Agnus Dei, qui tollis peccata mundi: miserere nobis.
Agnus Dei, qui tollis peccata mundi: dona nobis pacem.
Quod etiam pluries repeti potest, si fractio panis protrahitur. Ultima tamen vice dicitur: dona nobis pacem.
131. Sacerdos deinde, manibus iunctis, dicit secreto:
Domine Iesu Christe, Fili Dei vivi,
qui ex voluntate Patris, cooperante Spiritu Sancto,
per mortem tuam mundum vivificasti:
libera me per hoc sacrosanctum Corpus et Sanguinem tuum
ab omnibus iniquitatibus meis et universis malis:
et fac me tuis semper inhaerere mandatis,
et a te numquam separari permittas.
Vel:
Perceptio Corporis et Sanguinis tui, Domine Iesu Christe,
non mihi proveniat in iudicium et condemnationem:
sed pro tua pietate prosit mihi
ad tutamentum mentis et corporis,
et ad medelam percipiendam.
132. Sacerdos genuflectit, accipit hostiam, eamque aliquantulum elevatam super patenam vel super calicem tenens, versus ad populum, clara voce dicit:
Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi.
Beati qui ad cenam Agni vocati sunt.
Et una cum populo semel subdit:
Domine, non sum dignus, ut intres sub tectum meum:
sed tantum dic verbo, et sanabitur anima mea.
133. Et sacerdos, versus ad altare, secreto dicit:
Corpus Christi custodiat me in vitam aeternam.
Et reverenter sumit Corpus Christi.
Deinde accipit calicem et secreto dicit:
Sanguis Christi custodiat me in vitam aeternam.
Et reverenter sumit Sanguinem Christi.
134. Postea accipit patenam vel pyxidem, accedit ad communicandos, et hostiam parum elevatam unicuique eorum ostendit, dicens:
Corpus Christi
Communicandus respondet:
Amen.
Et communicatur.
Eo modo agit et diaconus, si sacram Communionem distribuit.
135. Si adsint sub utraque specie communicandi, servetur ritus suo loco descriptus.
136. Dum sacerdos sumit Corpus Christi, inchoatur cantus ad Communionem.
137. Distributione Communionis expleta, sacerdos vel diaconus vel acolythus purificat patenam super calicem et ipsum calicem.
Dum purificationem peragit, sacerdos dicit secreto:
Quod ore sumpsimus, Domine, pura mente capiamus,
et de munere temporali fiat nobis remedium sempiternum.
138. Tunc sacerdos ad sedem redire potest. Pro opportunitate sacrum silentium, per aliquod temporis spatium, servari, vel psalmus aut canticum laudis aut hymnus proferri potest.
139. Deinde, stans ad altare vel ad sedem , sacerdos, versus ad populum, iunctis manibus, dicit:
Oremus.
Et omnes una cum sacerdote per aliquod temporis spatium in silentio orant, nisi silentium iam praecesserit. Deinde sacerdos, manibus extensis, dicit orationem post Communionem. Populus in fine acclamat.
Amen
RITUS CONCLUSIONIS
140. Sequuntur, si necessariae sint, breves annuntiationes ad populum.
141. Deinde fit dimissio. Sacerdos, versus ad populum, extendens manus, dicit:
Dominus vobiscum.
Populus respondet:
Et cum spiritu tuo.
Sacerdos benedicit populum, dicens:
Benedicat vos omnipotens Deus,
Pater, et Filius, + et Spiritus Sanctus.
Populus respondet:
Amen.
________________
142. Quibusdam diebus vel occasionibus, huic formulae benedictionis praemittitur, iuxta rubrikas, alia formula benedictionis sollemnior, vel oratio super populum.
________________
143. In Missa pontificali celebrans accipit mitram et, extendens manus, dicit:
Dominus vobiscum.
Omnes respondent:
Et cum spiritu tuo.
Celebrans dicit:
Sit nomen Domini benedictum.
Omnes respondent:
Ex hoc nunc et usque in saeculum.
Celebrans dicit:
Adiutorium nostrum in nomine Domini.
Omnes respondent:
Qui fecit caelum et terram.
Tunc celebrans, accepto, si eo utitur, baculo, dicit:
Benedicat vos omnipotens Deus,
ter signum crucis super populum faciens, addit:
Pater, + et Filius, + et Spiritus + Sanctus.
Omnes:
Amen.
________________
144. Deinde diaconus, vel ipse sacerdos, manibus iunctis, versus ad populum, dicit:
Ite, missa est.
Vel:
Ite ad Evangelium Domini nuntiandum.
Vel:
Ite in pace, glorificando vita vestra Dominum.
Vel:
Ite in pace (T.P.: Alleluia, alleluia).
Populus respondet:
Deo gratias.
145. Deinde sacerdos altare osculo de more veneratur, ut initio. Facta denique profunda inclinatione cum ministris, recedit.
146. Si qua actio liturgica immediate sequatur, ritus dimissionis omittuntur.